Schrijftips
Gedicht schrijven: 9 tips die echt verschil maken
De meeste gedichten lopen niet stuk op het rijm, maar op de eerste regel. Wie begint met “het is weer zover” of “daar sta je dan” heeft nog niets gezegd en al twee regels verbruikt. Hieronder negen dingen die je gedicht meteen beter maken, met per tip een voorbeeld van een regel voor en na.
1. Begin bij de ontvanger, niet bij de gelegenheid
Iedereen weet dat het Sinterklaas is of dat iemand jarig is. Die informatie hoeft niet in je gedicht. Wat er wel in moet is iets wat alleen voor deze persoon geldt.
Voor: Het is weer december, de tijd van het jaar.
Na: Je schoen stond al klaar sinds half november.
2. Kies eerst het rijmwoord, schrijf dan de zin
De volgorde waarin de meeste mensen werken is precies verkeerd om: eerst een zin bedenken en er dan een rijmwoord bij zoeken. Dan zit je vast en verdraai je de zin tot hij past. Werk andersom: kies het rijmpaar en bouw er twee regels naartoe. Op een rijmwoordenlijst zie je in één blik welke klanken je iets te bieden hebben.
3. Houd je regels ongeveer even lang
Ritme is belangrijker dan rijm. Twee regels die rijmen maar heel verschillend van lengte zijn, klinken slechter dan twee regels die niet rijmen maar wel gelijk lopen. Tel geen lettergrepen, maar lees hardop: struikelt je stem, dan klopt het niet.
4. Eén concreet detail is meer waard dan drie mooie woorden
Woorden als warmte, liefde en dankbaarheid zeggen weinig omdat ze op iedereen passen. Een detail hoeft niet bijzonder te zijn om te werken; het moet alleen kloppen.
Voor: Je staat altijd voor iedereen klaar.
Na: Als er iets is, bel ik jou het eerst.
5. Schrap de eerste twee regels
Bijna elk eerste concept begint met een aanloop. Streep die door en kijk of het gedicht er slechter van wordt. Meestal niet, en je wint twee regels ruimte voor iets persoonlijks.
6. Kies bewust een rijmschema
Gepaard rijm (aabb) is het makkelijkst te volgen als je voorleest: regel 1 rijmt op 2, regel 3 op 4. Gekruist rijm (abab) klinkt rustiger en past beter bij een ingetogen gedicht. Omarmend rijm (abba) is lastiger en werkt vooral op papier. Kies vooraf, anders wisselt het halverwege en dat hoor je.
7. Plaag de gewoonte, niet de persoon
Een grappig gedicht dat aankomt gaat over iets wat iemand doet: te laat komen, spullen kwijtraken, elk gesprek terugbrengen naar dezelfde hobby. Grappen over uiterlijk, gewicht of relaties maken de tafel stil. Sluit altijd af met iets aardigs, dan blijft de lach hangen.
8. Lees het hardop voor je het opschrijft
Een gedicht wordt bijna altijd voorgelezen, niet gelezen. Hardop merk je binnen twee regels wat er niet klopt: een woord te veel, een rijm dat je moet forceren, een zin die je adem niet haalt. Op papier zie je dat niet.
9. Laat de eerste versie door een generator maken en schrijf zelf verder
Het lastigste aan een gedicht is niet het schrijven maar het beginnen. Vul in de gedichtengenerator in voor wie het is, welke toon je wilt en welk detail erin moet. Wat je terugkrijgt is geen eindversie, maar wel een geldige eerste opzet met kloppend rijm. Vervang daarna de regels die te algemeen zijn door je eigen woorden; dat is meestal een kwartier werk in plaats van een avond.
De gouden regel
Als je gedicht ook op iemand anders zou passen, is het nog niet af. Één regel die alleen over deze persoon kan gaan, is genoeg om dat te veranderen.